قند خون و دیابت(3)

برخی از پرسش‌های مهم در باره‌ی قندخون و دیابت!

چرا اندازه‌گیری قند خون ناشتا مهم‌تر است از اندازه‌گیری آن در مواقع دیگر؟

چرا باوجود مصرف دارو ( انسولین) قبل از خواب، قند خون ناشتا بالاست؟

اثر بامدادی چیست؟ اثر ساموجی چیست؟

اثر ساموجی (somogyi effect): افزایش قندخون به علت پایین بودن آن در مدتی نسبتا طولانی که معمولا به علت مصرف بیش از اندازه‌ی انسولین قبل از خواب در افراد دیابتی روی می‌دهد. بنابراین اثر ساموجی واکنش بدن است به پایین رفتن بیش از اندازه‌‌ی قند خون بر اثر تزریق انسولین یا داروهای مشابه‌ی پایین آورنده‌ی قند خون. از نشانه‌های اثر ساموجی، عرق کردن شبانگاهی، افزایش ضربان قلب، سردرد به هنگام برخاستن از خواب،گیجی و تاری دید است. این اثر به نام مایکل ساموجی  دانشمند مجارستانی نام گزاری شده که نخستین بار علت این پدیده را توضیح داد.

اثر بامدادی (dawn effect): افزایش قندخون در بامداد که معمولا برای همه رخ می‌دهد ولی برای افراد دیابتی بیشتر پیش می‌آید و مهم‌تر است. ممکن است متاثر از اثر ساموجی هم باشد ولی به طور کلی اثر بامدادی یک واکنش طبیعی بدن محسوب می‌شود و معمولا نیازی به درمان ندارد. جز آنکه افراد دیابتی باید تراز قند خون خود را در محدوده‌یی مناسب به گونه‌یی تثبیت کنند که شدت این اثر برای آنها خطرآفرین نباشد. بنابراین با  پُرخوری و مصرف شیرینی و گلوگز فراوان در طول روز و سپس مصرف انسولین و داروهای کاهنده‌ی قند خون هرگز نمی‌توان بدن را برای حفظ سلامتی فریب دارد و بهترین کار درپیش گرفتن یک زندگی متعادل همراه با فعالیت‌های بدنی مناسب و ورزش روزانه و مصرف غذایی مناسب با کمترین میزان لازم دارو است.

قند خون و دیابت(2)

چند اصطلاح مهم در باره‌ی قند خون

هیپوگلیسمی(hypoglycemia) کاهش ناگهانی قندخون به میزان کمتر از محدوده‌ی طبیعی آن را هیپوگلیسمی می‌نامند. هیپوگلیسمی ممکن است منجر به عوارضی مثل عرق کردن، احساس گرسنگی یا تشنگی، لرزش، سرگیجه، اشکال در هوشیاری یا حتی مرگ شود. بنابراین باید آن را جدی گرفت و با خوردن مقدار اندکی غذای گلوکز دار برطرف کرد. با این حال این عارضه بیشتر برای افراد دیابتی خطرناک است، چون بدن آنها نمی‌تواندمثل بدن افراد سالم به پایین بودن قند واکنش نشان دهد و با سوزاندن چربی بدن، قند را به بالاتر از حد طبیعی برساند. هیپو گلیسمی برای افراد دیابتی معمولا  به هنگام پایین‌تر بودن قند از 70 (میلی گرم در دسی‌لیتر) رخ می‌دهد در حالی که برای افراد سالم در پایین‌تر از 60 رخ می‌دهد و معمولا به علت واکنش بدن محسوس نیست.  هیپوگلیسمی در افراد دیابتی معمولا به دلیل نامناسب بودن فرایند درمان یا ناهماهنگ بودن غذا و دارو  روی می‌دهد. مثلا  مصرف دوز بالای دارو به هنگام رژیم گرفتن یا کاستن از میزان غذا درعین مصرف بالای دارو.

هایپرگلیسمی(hyperglycemia) خیز برداشتن غیرطبیعی قند خون به میزان بالاتر از حد طبیعی که     مهم‌ترین نشانه‌های آن افزایش تشنگی و افزایش ادرار است.

 

قند خون و دیابت

واحد اندازه‌گیری قند خون

واحدبین المللی اندازه‌گیری قند خون میلی مول بر میلی لیتر با نشانه‌ی اختصاری mM است ولی برخی از کشورها از جمله کشورما  آن را بر حسب میلی‌گرم بر دسی‌لیتر با نشانه‌ی اختصاری mg/dl اندازه گیری می‌کنند. منظور از میلی‌گرم بر دسی‌لیتر یعنی در هر یک دهم لیتر یا 100 سی‌سی از خون چند میلی گرم گلوکز وجود دارد. پس وقتی در ایران به شما می گویند قندخون شما 110 است یعنی در هر 100 سانتی‌متر مکعب از خون شما 110 میلی‌گرم گلوکز وجود دارد. برای تبدیل mM به mg/dl باید آن را تقریبا در 18 ضرب و برای تبدیل mg/dl به mM باید عدد را بر 18تقسیم کرد.

قند خون ناشتای هر انسان سالم باید بین 70 تا 130 باشد. اگر قند ناشتا بین 100 تا 130 باشد فرد در معرض دیابت است یعنی پیش دیابت محسوب می‌شود و باید احتیاط کند. به همین دلیل برخی از منابع تاکید می‌کنند که قندخون ناشتای هر انسان سالم باید کمتر از 100 باشد. در مورد قند دو ساعت بعد از غذا نیز کمی اختلاف نظر وجود دارد. برخی از منابع کمتر از 170 را طبیعی می‌دانند و برخی دیگر نیز بر کمتر از 140 تاکید می‌کنند. در هر حال همه‌ی منابع، قند ناشتای انسان کاملا سالم را کمتر از 100 و قند دوساعت بعد از غذای او را کمتر از 140 می‌دانند.